Jan van Amstel

Jan van Amstel zag het levenslicht aan het einde van de zestiende eeuw. Zijn vader was bakker en naar verluid kon iedereen die het (financieel) moeilijk had bij hem aankloppen voor een stuk brood of water. Wij weten niet of Jan familie was van de Jan van Amstel die in de viertiende eeuw Amsterdam veroverde.

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden was, toen Jan geboren werd, verwikkeld in de tachtigjarige oorlog met Spanje. Waarschijnlijk diende Jan al rond zijn vijftiende in het leger, wat overigens niet ongewoon was in de oorlog.

De Republiek tekende in 1609 vrede met de Spanjaarden en Jan keerde als een held huiswaarts. Als hij over zijn belevenissen in de oorlog vertelde, en dat deed hij graag, stroomde de buurt uit. Jan vertelde zijn verhalen alsof hij een voorstelling gaf en zelfs de meest doorgewinterde ijzervreters keken met rode koontjes naar 'Lange Jan'. Jan’s verhalen waren indrukwekkend, maar dat was zijn verschijning ook. Hij staat omschreven als 'thansch twee en een halve el hooghe', wat ongeveer 1,80m zal zijn geweest.

Als Jan ging vertellen, gebruikte hij allerlei attributen. Vooral bij verhalen over martelpraktijken viel dat in de smaak. Zelfs zo goed, dat Jan gevraagd werd om op te treden op feesten. Zijn eerste shows bevatten slechts een aantal spelletjes, gebaseerd op martelmethodes. Zo moesten Spanjaarden, geboeid, bedelen om brood wat hoog boven hun hoofd hing. De bewakers lieten het brood dan heel even zakken zodat de gevangenen als ze sprongen net aan een hap konden nemen.

Jan nodigde kindertjes uit die, niet geboeid natuurlijk, koek uit de lucht mochten happen. Het spel appelhappen is bijvoorbeeld gebaseerd op een methode waarbij een gevangene met zijn gezicht in een emmer water gedrukt werd.

Al met al bedacht Jan een heel scala aan leuke spelletjes bij elkaar en opende hij in 1614 'Den spelentuin van Lange Jan'. Met spelletjes als koekhappen, appelhappen, verschillende evenwichtsspellen en een schavot werd de spelentuin een begrip in de omgeving en groeiden veel spelletjes uit tot volksspelen die tot op de dag van vandaag gespeeld worden.

In 1623 overleed Lange Jan van Amstel aan de gevolgen van Spaanse griep. Wat er met zijn spelentuin is gebeurd, is niet bekend.